Rozwód z Japończykiem może być bardziej złożony niż rozwód pomiędzy dwojgiem obywateli Polski. W sprawie pojawiają się dodatkowe pytania: czy pozew można złożyć w Polsce, który sąd jest właściwy, jakie prawo zastosuje polski sąd, jak doręczyć pozew małżonkowi mieszkającemu w Japonii oraz w jaki sposób uznać rozwód przeprowadzony w Japonii.
Samo obywatelstwo japońskie jednego z małżonków nie oznacza jednak, że rozwód musi odbyć się w Japonii. W wielu przypadkach rozwód z obywatelem Japonii można przeprowadzić przed polskim sądem, także wtedy, gdy drugi małżonek mieszka na stałe w Japonii.
W sprawach międzynarodowych trzeba od początku rozdzielić trzy kwestie: jurysdykcję, czyli to, czy sprawę może rozpoznać sąd polski; właściwość miejscową, czyli który konkretnie sąd okręgowy jest właściwy; oraz prawo właściwe, czyli przepisy którego państwa będą podstawą rozstrzygnięcia o rozwodzie.
Czy można rozwieść się z Japończykiem w Polsce?
Tak. Rozwód z Japończykiem w Polsce jest możliwy, jeżeli polskie sądy mają jurysdykcję krajową do rozpoznania sprawy. Podstawy jurysdykcji w sprawach małżeńskich określają przede wszystkim art. 1103 i art. 1103¹ k.p.c.
Polski sąd może rozpoznać sprawę o rozwód m.in. wtedy, gdy pozwany ma miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce. Jurysdykcja może również istnieć, gdy:
- małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Polsce, a jedno z nich nadal ma w Polsce miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu;
- małżonek będący powodem ma co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce;
- małżonek będący powodem jest obywatelem polskim i ma co najmniej od sześciu miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce;
- oboje małżonkowie są obywatelami polskimi.
W praktyce oznacza to, że obywatelka Polski mieszkająca w Polsce często może złożyć pozew o rozwód z Japończykiem przed polskim sądem, nawet jeżeli mąż wrócił już do Japonii. Każdą sprawę należy jednak sprawdzić indywidualnie, zwłaszcza gdy małżonkowie przez dłuższy czas mieszkali w różnych państwach.
Warto dodać, że powyższe podstawy jurysdykcji wynikają z przepisów krajowych (art. 1103 i art. 1103¹ k.p.c.), a nie z unijnego rozporządzenia 2019/1111 (Bruksela II ter). Rozporządzenie to reguluje jurysdykcję sądów państw członkowskich UE w sprawach małżeńskich, jednak w sprawie z pozwanym będącym obywatelem Japonii, niemającym miejsca zamieszkania w Unii Europejskiej, o jurysdykcji polskiego sądu decydują właśnie krajowe przepisy k.p.c.
Jakie prawo stosuje polski sąd przy rozwodzie z Japończykiem?
To jedna z najważniejszych kwestii przy rozwodzie międzynarodowym. Sam fakt, że sprawę rozpoznaje sąd w Polsce, nie oznacza automatycznie, że rozwód zawsze będzie podlegał prawu polskiemu.
Zgodnie z art. 54 ustawy – Prawo prywatne międzynarodowe rozwiązanie małżeństwa w pierwszej kolejności podlega wspólnemu prawu ojczystemu małżonków z chwili żądania rozwodu. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego prawa ojczystego, właściwe jest prawo państwa, w którym oboje mają w tym czasie miejsce zamieszkania.
Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania, bierze się pod uwagę prawo państwa ich ostatniego wspólnego zwykłego pobytu, o ile jedno z małżonków nadal ma w tym państwie miejsce zwykłego pobytu. Dopiero gdy także te łączniki nie pozwalają ustalić prawa właściwego, do rozwiązania małżeństwa stosuje się prawo polskie.
Dlatego przed wniesieniem pozwu o rozwód z obywatelem Japonii warto ustalić nie tylko, czy polski sąd może rozpoznać sprawę, ale także jakie prawo materialne będzie miał obowiązek zastosować.
Gdzie złożyć pozew o rozwód z Japończykiem?
Jeżeli sprawa należy do jurysdykcji sądów polskich, pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Co do zasady właściwy miejscowo jest sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu.
Jeżeli tej podstawy nie można zastosować, właściwość ustala się według miejsca zamieszkania strony pozwanej, a w dalszej kolejności strony powodowej. W sprawie z elementem japońskim najpierw trzeba jednak ustalić jurysdykcję krajową, a dopiero później konkretny sąd okręgowy.
Jak wygląda rozwód z Japończykiem w Polsce?
Jeżeli polski sąd ma jurysdykcję, samo postępowanie przebiega w dużej części podobnie jak zwykła sprawa rozwodowa w Polsce. Jeżeli zastosowanie ma prawo polskie, należy wykazać zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego.
Można żądać rozwodu z orzekaniem o winie albo – gdy oboje małżonkowie wyrażą zgodę – bez orzekania o winie. W zależności od sytuacji w sprawie mogą pojawić się również roszczenia alimentacyjne pomiędzy małżonkami oraz kwestie dotyczące sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd może rozstrzygać także o władzy rodzicielskiej, kontaktach, miejscu pobytu dziecka i alimentach. W sprawach, w których dziecko mieszka w Japonii, jurysdykcja dotycząca odpowiedzialności rodzicielskiej wymaga jednak odrębnej analizy i nie należy automatycznie zakładać, że każde zagadnienie dotyczące dziecka będzie rozpoznawane razem z rozwodem w Polsce.
Warto też pamiętać, że prawo japońskie w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej po rozwodzie uległo zmianie i obecnie przewiduje możliwość wspólnej odpowiedzialności rodzicielskiej po rozwodzie. Przy sporze transgranicznym znaczenie ma jednak nie tylko treść prawa krajowego, ale także miejsce zwykłego pobytu dziecka oraz właściwe instrumenty prawa międzynarodowego.
Przeczytaj także: Jak wyegzekwować alimenty z zagranicznego wyroku?
Jakie dokumenty są potrzebne do rozwodu z obywatelem Japonii?
Zakres dokumentów zależy od konkretnej sprawy. Podstawowym dokumentem jest odpis aktu małżeństwa. Jeżeli małżeństwo zostało zawarte w Japonii i nie zostało jeszcze ujawnione w polskim rejestrze stanu cywilnego, przed złożeniem pozwu może być potrzebne uporządkowanie dokumentacji stanu cywilnego.
Jeżeli strony mają dzieci, potrzebne mogą być również odpisy aktów urodzenia. Dokumenty sporządzone w języku japońskim, które mają być wykorzystane jako dowód przed polskim sądem, co do zasady należy przedstawić wraz z tłumaczeniem na język polski wykonanym przez tłumacza przysięgłego.
Jak doręczyć pozew rozwodowy małżonkowi mieszkającemu w Japonii?
Doręczenie pozwu do Japonii jest jedną z najważniejszych różnic praktycznych pomiędzy rozwodem krajowym a rozwodem z osobą mieszkającą w Japonii. Polska i Japonia są stronami Konwencji haskiej z 15 listopada 1965 r. dotyczącej doręczania za granicą dokumentów sądowych i pozasądowych w sprawach cywilnych lub handlowych.
Japonia sprzeciwiła się korzystaniu z kanałów doręczeń przewidzianych w art. 10 lit. a–c Konwencji, w tym doręczeniom pocztowym. W typowej sprawie doręczenie dokumentów następuje więc za pośrednictwem właściwych organów w trybie konwencyjnym, a nie przez zwykłe wysłanie pozwu listem poleconym bezpośrednio do pozwanego.
Przy formalnym doręczeniu w Japonii wymagane jest pełne tłumaczenie dokumentów podlegających doręczeniu. Z tego powodu doręczenie pozwu rozwodowego do Japonii może trwać znacznie dłużej niż doręczenie krajowe i generować dodatkowe koszty tłumaczeń.
Pełnomocnik do doręczeń w Polsce – art. 1135⁵ k.p.c.
Jeżeli strona nie ma miejsca zamieszkania ani zwykłego pobytu w Polsce lub innym państwie członkowskim Unii Europejskiej i nie ustanowiła pełnomocnika procesowego zamieszkałego w Polsce, powinna wskazać w Polsce pełnomocnika do doręczeń.
Dotyczy to również osoby mieszkającej w Japonii. Jeżeli po odpowiednim pouczeniu strona nie wskaże pełnomocnika do doręczeń, kolejne pisma sądowe mogą być pozostawiane w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Nie należy mylić tej sankcji z automatycznym zawieszeniem postępowania.
W praktyce ustanowienie polskiego pełnomocnika procesowego często upraszcza dalszy obieg korespondencji, choć nie eliminuje konieczności prawidłowego doręczenia pierwszych pism wszczynających postępowanie, jeżeli wymagają tego przepisy o doręczeniach zagranicznych.
Tłumaczenie pozwu i dokumentów na język japoński
Przy doręczeniu dokonywanym w Japonii w formalnym trybie Konwencji haskiej pełne tłumaczenie dokumentów jest wymagane. W praktyce sąd może wezwać stronę do złożenia odpowiedniej liczby odpisów i tłumaczeń albo do uiszczenia zaliczki związanej z tłumaczeniem.
Z tego względu nie zawsze opłaca się samodzielnie zamawiać rozbudowany pakiet tłumaczeń jeszcze przed pierwszym zarządzeniem sądu. Zakres dokumentów, które trzeba przetłumaczyć, warto dopasować do konkretnego sposobu doręczenia i wymagań sądu prowadzącego sprawę.
Co, jeżeli nie znam adresu męża lub żony w Japonii?
Brak aktualnego adresu małżonka nie przekreśla możliwości uzyskania rozwodu, ale może istotnie skomplikować sprawę. Konwencja haska o doręczeniach nie ma zastosowania, jeżeli adres osoby, której dokument ma być doręczony, nie jest znany.
Przed wystąpieniem o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu trzeba uprawdopodobnić, że miejsce pobytu małżonka rzeczywiście nie jest znane oraz że zostały podjęte racjonalne działania zmierzające do jego ustalenia. Samo oświadczenie w pozwie, że nie zna się adresu małżonka w Japonii, może być niewystarczające.
Czy rozwód w Japonii jest ważny w Polsce?
Tak, ale sposób wykazania i ujawnienia rozwodu w Polsce zależy od tego, w jakim trybie rozwód został przeprowadzony w Japonii oraz kiedy doszło do jego skutecznego dokonania.
W przypadku orzeczeń sądów japońskich wydanych od 1 lipca 2009 r. zastosowanie mają przepisy k.p.c. o uznawaniu zagranicznych orzeczeń z mocy prawa. Oznacza to, że co do zasady nie trzeba wszczynać odrębnego postępowania sądowego o uznanie, aby orzeczenie mogło wywoływać skutki w Polsce, choć dla ujawnienia rozwodu w polskim akcie małżeństwa konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniej procedury przed kierownikiem USC.
Rozwód w Japonii po 1 lipca 2009 r.
Jeżeli rozwód został orzeczony przez sąd japoński 1 lipca 2009 r. lub później, co do zasady może zostać uznany w Polsce z mocy prawa. Do ujawnienia rozwodu w polskim rejestrze stanu cywilnego potrzebny jest właściwy dokument japoński, dokument potwierdzający jego prawomocność lub ostateczność, jeżeli jest wymagany, oraz tłumaczenie na język polski.
W zależności od rodzaju dokumentu i procedury może być potrzebne także apostille. Japonia jest stroną Konwencji haskiej znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych.
Rozwód administracyjny w Japonii – kyōgi rikon
W Japonii rozwód za zgodą małżonków może zostać dokonany także bez wyroku sądu, poprzez odpowiednie zgłoszenie i rejestrację rozwodu w japońskim systemie stanu cywilnego (tzw. kyōgi rikon). Taki przypadek trzeba odróżnić od rozwodu orzeczonego przez sąd.
Przy rozwodzie administracyjnym nie należy automatycznie stosować reguł dotyczących uznawania „wyroku sądu zagranicznego”. Kluczowe jest ustalenie, jaki dokument potwierdza rozwiązanie małżeństwa według prawa japońskiego i na jakiej podstawie fakt ten może zostać ujawniony w polskim rejestrze stanu cywilnego. W praktyce warto przed złożeniem dokumentów ustalić wymagania właściwego USC dla konkretnego rodzaju japońskiego dokumentu.
Rozwód w Japonii przed 1 lipca 2009 r.
Jeżeli chodzi o zagraniczne orzeczenie sądowe wydane przed 1 lipca 2009 r., zasadniczo konieczne może być przeprowadzenie postępowania o uznanie zagranicznego orzeczenia przed sądem okręgowym. Zakres wymaganych dokumentów zależy od rodzaju i daty rozstrzygnięcia oraz od tego, czy istnieje inna podstawa prawna jego uznania.
Przeczytaj także: Mój małżonek nie zgadza się na rozwód. Czy sąd może nie zgodzić się na rozwód?
Czy lepiej rozwieść się w Polsce czy w Japonii?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich małżeństw. Jeżeli osoba chcąca się rozwieść mieszka w Polsce i polski sąd ma jurysdykcję, prowadzenie sprawy w Polsce może być łatwiejsze organizacyjnie. Nie zawsze będzie jednak najkorzystniejsze.
Przed wyborem państwa, w którym ma zostać wszczęty rozwód, warto przeanalizować m.in. miejsce zamieszkania małżonków, miejsce zwykłego pobytu dzieci, prawo właściwe dla rozwodu, kwestie alimentacyjne, majątek w Polsce i Japonii, możliwość skutecznego doręczania dokumentów oraz późniejszą skuteczność rozstrzygnięcia w drugim państwie.
W sprawach o większy majątek albo w sprawach dotyczących dzieci wybór jurysdykcji może mieć istotne konsekwencje procesowe i praktyczne. Dlatego decyzji nie warto podejmować wyłącznie na podstawie tego, w którym państwie formalnie łatwiej jest złożyć dokumenty.
Ile kosztuje rozwód z Japończykiem w Polsce?
Opłata sądowa od pozwu o rozwód w Polsce wynosi 600 zł. Samo obywatelstwo japońskie pozwanego nie podwyższa tej opłaty.
W sprawie międzynarodowej mogą jednak pojawić się dodatkowe koszty: tłumaczenia przysięgłe, doręczenia dokumentów do Japonii, zaliczki związane z czynnościami zagranicznymi, koszty kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, opinie biegłych oraz wynagrodzenie pełnomocnika.
Rzeczywisty koszt rozwodu z obywatelem Japonii zależy więc przede wszystkim od tego, czy strony są zgodne, czy pozwany mieszka w Japonii, czy jego adres jest znany, czy są wspólne dzieci oraz czy w sprawie trzeba stosować lub ustalać treść prawa obcego.
Czy Japończyk musi przyjechać do Polski na rozwód?
Nie zawsze. Sam fakt, że pozwany mieszka w Japonii, nie oznacza, że musi przyjeżdżać do Polski na każdą rozprawę. Sposób przeprowadzenia poszczególnych czynności zależy od sądu i okoliczności sprawy.
W odpowiednich przypadkach możliwy jest udział zdalny albo przeprowadzenie części czynności bez osobistego stawiennictwa strony. W praktyce trzeba również uwzględnić różnicę czasu pomiędzy Polską a Japonią, która zależnie od pory roku wynosi zwykle siedem albo osiem godzin.
Czy do rozwodu z Japończykiem potrzebny jest adwokat?
Nie ma obowiązku ustanawiania adwokata w sprawie rozwodowej. Przy rozwodzie z obywatelem Japonii pojawia się jednak kilka dodatkowych warstw prawnych: jurysdykcja, prawo właściwe, doręczenia zagraniczne, tłumaczenia, ewentualne stosowanie prawa japońskiego oraz późniejsze uznanie lub rejestracja rozwodu w drugim państwie.
Pomoc pełnomocnika jest szczególnie przydatna, gdy druga strona mieszka w Japonii, nie jest znany jej aktualny adres, strony mają dzieci mieszkające za granicą, istnieje spór o winę albo w Polsce i Japonii znajduje się istotny majątek.
Rozwód z Japończykiem – najczęstsze pytania
Nie wiesz od czego zacząć? Przeczytaj odpowiedzi do najczęściej zadawanych pytań.
Czy Polka może rozwieść się z Japończykiem w Polsce?
Tak. Jeżeli spełniona jest co najmniej jedna z podstaw jurysdykcji sądów polskich, sprawa może być prowadzona w Polsce także wtedy, gdy mąż jest obywatelem Japonii i mieszka w Japonii.
Czy muszę lecieć do Japonii, żeby rozwieść się z Japończykiem?
Nie zawsze. W wielu przypadkach rozwód można przeprowadzić przed polskim sądem, a część czynności po stronie małżonka mieszkającego w Japonii może odbyć się bez jego przyjazdu do Polski.
Czy rozwód z Japonii automatycznie obowiązuje w Polsce?
Sądowe orzeczenia rozwodowe z Japonii wydane od 1 lipca 2009 r. co do zasady są uznawane w Polsce z mocy prawa, ale dla ujawnienia rozwodu w polskim akcie małżeństwa trzeba przeprowadzić właściwą procedurę w USC. Przy rozwodzie administracyjnym kyōgi rikon konieczna jest odrębna ocena rodzaju dokumentu i podstawy jego wpisu w Polsce.
Czy można rozwieść się z Japończykiem, jeśli nie znam jego adresu?
Tak, ale trzeba wykazać, że podjęto realne działania w celu ustalenia miejsca pobytu. Dopiero wtedy można rozważać wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.
Czy rozwód z Japończykiem trwa dłużej niż zwykły rozwód?
Nie musi, ale częstą przyczyną wydłużenia postępowania są doręczenia do Japonii, konieczność tłumaczenia dokumentów, ustalanie adresu pozwanego albo potrzeba ustalenia treści prawa obcego.
Rozwód z obywatelem Japonii – pomoc adwokata
W sprawie o rozwód z Japończykiem najważniejsze jest prawidłowe ustalenie, czy postępowanie może zostać przeprowadzone w Polsce, który sąd będzie właściwy oraz jakie prawo znajdzie zastosowanie do rozwiązania małżeństwa.
Jeżeli drugi małżonek mieszka w Japonii, trzeba dodatkowo zaplanować prawidłowe doręczenie pozwu i dalszych dokumentów. Jeżeli rozwód został już przeprowadzony w Japonii, trzeba ustalić, czy mamy do czynienia z orzeczeniem sądowym, czy rozwodem administracyjnym, a następnie dobrać właściwą procedurę dla polskiego USC.
Jeżeli chcesz ustalić, czy możesz przeprowadzić rozwód z obywatelem Japonii w Polsce albo potrzebujesz pomocy przy uznaniu lub rejestracji rozwodu z Japonii, zapraszam do kontaktu.
Aleksandra Przecherska-Baranowska
adwokat
Zdjęcia: Ryutaro Tsukata, engin akyurt
***
Rozwód z cudzoziemcem w Polsce/Rozwód z obcokrajowcem w Polsce
Polska jest atrakcyjnym kierunkiem dla obcokrajowców. Obcokrajowcy nie tylko podejmują pracę w Polsce, zawierają małżeństwa, ale również się rozwodzą.
W tym artykule znajdziecie odpowiedź na pytanie, czy można, a jeżeli tak to czy warto rozwieść się z obcokrajowcem w Polsce oraz jaki jest koszt rozwodu z obcokrajowcem? [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }