Ślub z obywatelem Ukrainy w Polsce 2026 – dokumenty, sąd i USC krok po kroku

Planujesz ślub z Ukrainką lub Ukraińcem w Polsce? W większości przypadków samo zarezerwowanie terminu w Urzędzie Stanu Cywilnego nie wystarczy. Obywatel Ukrainy musi wcześniej przeprowadzić postępowanie przed polskim sądem.

Potocznie mówi się o „zgodzie sądu na ślub z Ukrainką lub Ukraińcem”. W rzeczywistości sąd nie wydaje zgody na samo małżeństwo. Chodzi o zwolnienie cudzoziemca z obowiązku przedstawienia dokumentu potwierdzającego, że zgodnie z prawem jego państwa może zawrzeć małżeństwo.

Jak wygląda ta procedura w 2026 roku? Jakie dokumenty trzeba przygotować? Do którego sądu złożyć wniosek? Ile trwa postępowanie? Czy można uzyskać postanowienie bez rozprawy i czy da się przyspieszyć sprawę?

Poniżej wyjaśniam całą procedurę krok po kroku, również na podstawie doświadczeń z prowadzonych przeze mnie postępowań.

W drugiej części artykułu opisuję również to, co dzieje się po ślubie: jak uzyskać kartę pobytu, jakie obywatelstwo ma dziecko Polaka i Ukrainki, kiedy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka na Ukrainę i co zrobić, gdy dziecko zostało wywiezione lub zatrzymane za granicą bez zgody.

WAŻNE: pomoc prawna dla osób planujących ślub z obywatelką Ukrainy >>

Czy do ślubu z Ukrainką lub Ukraińcem potrzebna jest zgoda sądu?

Nie do końca.

Polski sąd co do zasady nie wydaje zgody na zawarcie małżeństwa z cudzoziemcem. Obywatel Polski może zawrzeć małżeństwo z obywatelem Ukrainy.

Problem ma charakter dokumentacyjny.

Cudzoziemiec zamierzający zawrzeć małżeństwo w Polsce powinien przedstawić dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym dla niego prawem może zawrzeć małżeństwo.

W przypadku obywateli Ukrainy uzyskanie dokumentu odpowiadającego wymaganiom polskiego prawa jest w praktyce niemożliwe.

Dlatego konieczne jest wystąpienie do polskiego sądu o zwolnienie cudzoziemca od obowiązku złożenia dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa.

To właśnie tę procedurę potocznie określa się jako „zgodę sądu na ślub z Ukrainką” albo „zgodę sądu na ślub z Ukraińcem”.

Jak wziąć ślub z obywatelem Ukrainy w Polsce?

Cała procedura składa się zasadniczo z trzech etapów:

1. Przygotowanie dokumentów – trzeba ustalić sytuację obojga przyszłych małżonków, w szczególności ich stan cywilny oraz dokumenty dotyczące ewentualnych wcześniejszych małżeństw.
2. Postępowanie przed sądem – obywatel Ukrainy występuje do sądu o zwolnienie z obowiązku przedstawienia dokumentu potwierdzającego możliwość zawarcia małżeństwa.
3. Urząd Stanu Cywilnego – po uzyskaniu prawomocnego postanowienia sądu można zakończyć formalności wymagane do zawarcia małżeństwa przed polskim USC.

Jakie dokumenty są potrzebne do ślubu z Ukrainką lub Ukraińcem?

Zgodnie z art. 79 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego cudzoziemiec zamierzający zawrzeć małżeństwo powinien przedstawić między innymi:

• zapewnienie o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa,
• odpis aktu urodzenia,
• jeżeli wcześniej pozostawał w związku małżeńskim – odpowiedni dokument potwierdzający ustanie wcześniejszego małżeństwa,
• dokument stwierdzający, że zgodnie z właściwym prawem może zawrzeć małżeństwo.

Dokumenty zagraniczne wymagają co do zasady odpowiedniego tłumaczenia na język polski. Największy problem w przypadku obywateli Ukrainy dotyczy ostatniego z wymienionych dokumentów.

Dlaczego obywatel Ukrainy musi wystąpić do sądu?

Podstawą prawną jest art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Jeżeli uzyskanie dokumentu potwierdzającego zdolność cudzoziemca do zawarcia małżeństwa napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd w postępowaniu nieprocesowym może zwolnić cudzoziemca z obowiązku jego złożenia.

W przypadku obywateli Ukrainy problem wynika z tego, że Ukraina nie wydaje dokumentu odpowiadającego dokumentowi wymaganemu przez polskie przepisy.

Co właściwie bada sąd w sprawie o zgodę na ślub z Ukrainką?

Sąd nie ogranicza się wyłącznie do stwierdzenia, że Ukraina nie wydaje odpowiedniego zaświadczenia. Musi ustalić, czy zgodnie z prawem właściwym dla cudzoziemca dana osoba rzeczywiście może zawrzeć małżeństwo.

W praktyce znaczenie mogą mieć między innymi: wiek przyszłego małżonka, jego aktualny stan cywilny, wcześniejsze małżeństwa i sposób ich ustania, przeszkody wynikające z pokrewieństwa lub powinowactwa oraz inne ograniczenia wynikające z właściwego prawa.

Dlatego znaczenie ma nie tylko samo przygotowanie wniosku, ale również dokumentacja pozwalająca sądowi ustalić sytuację prawną cudzoziemca.

Co oznaczają „trudne do przezwyciężenia przeszkody”?

To sformułowanie pochodzi bezpośrednio z art. 79 ust. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Najbardziej oczywistym przykładem jest sytuacja, w której państwo pochodzenia cudzoziemca w ogóle nie wydaje dokumentu wymaganego przez polskie prawo. Właśnie z takim problemem mamy do czynienia w przypadku obywateli Ukrainy.

Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny, ponieważ sąd bada zarówno możliwość uzyskania dokumentu, jak i sytuację prawną konkretnej osoby.

Czy procedura dotyczy tylko obywateli Ukrainy?

Nie. Analogiczny problem może wystąpić również w przypadku obywateli innych państw, których system prawny nie przewiduje wydawania dokumentu odpowiadającego wymaganiom polskiego prawa albo gdy uzyskanie takiego dokumentu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Każdorazowo trzeba jednak ustalić prawo właściwe dla konkretnej osoby i sprawdzić, jakie dokumenty rzeczywiście może ona uzyskać w swoim państwie.

Zgoda sądu na ślub z Ukrainką lub Ukraińcem – krok po kroku

4. Ustalamy sytuację obojga przyszłych małżonków.
5. Kompletujemy dokumenty.
6. Przygotowujemy wniosek do właściwego sądu.
7. Dołączamy wymagane dokumenty i tłumaczenia.
8. Uiszczamy opłatę sądową.
9. Sąd analizuje wniosek i dokumentację.
10. W zależności od sprawy sąd może wyznaczyć rozprawę albo rozpoznać sprawę bez rozprawy.
11. Sąd wydaje postanowienie.
12. Postanowienie musi się uprawomocnić.
13. Po uzyskaniu dokumentu potwierdzającego prawomocność można zakończyć formalności w USC.

Do jakiego sądu złożyć wniosek o zgodę na ślub z Ukrainką?

Co do zasady właściwy jest sąd rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy.

Ustalenie właściwego sądu jest istotne już na samym początku. Jeżeli wniosek trafi do niewłaściwego sądu, konieczne może być przekazanie całej sprawy do innego sądu. W praktyce oznacza to dodatkowy czas oczekiwania.

Sytuacja wymaga szczególnej analizy, jeżeli obywatel Ukrainy nie mieszka w Polsce.

Jak napisać wniosek do sądu o ślub z Ukrainką lub Ukraińcem?

Wniosek powinien przede wszystkim zawierać:

• prawidłowe oznaczenie sądu,
• dane wnioskodawcy,
• dane przyszłego małżonka jako uczestnika postępowania,
• precyzyjnie sformułowane żądanie,
• opis okoliczności sprawy,
• wyjaśnienie, dlaczego uzyskanie wymaganego dokumentu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody,
• wnioski dowodowe,
• wykaz załączników.

Pismo musi zostać podpisane i prawidłowo opłacone. Najważniejsze jest jednak to, żeby sąd już na podstawie pierwszego pisma otrzymał możliwie kompletny materiał pozwalający mu rozpoznać sprawę.

Z praktyki kancelarii: wezwanie do uzupełnienia brakującego dokumentu czy wyjaśnienia sytuacji dotyczącej wcześniejszego małżeństwa może oznaczać kolejne tygodnie lub miesiące oczekiwania. Dlatego w tych sprawach szczególnie ważne jest dobre przygotowanie pierwszego wniosku.

Przeczytaj także wywiad, którego udzieliłam portalowi „Prawo i gospodarka”: Ślub z obywatelem Ukrainy w Polsce – na najważniejsze pytania odpowiada adw. Aleksandra Przecherska-Baranowska

Jakie dokumenty dołączyć do wniosku?

Dokładny katalog dokumentów zależy od sytuacji konkretnej osoby. Najczęściej potrzebne są:

• akt urodzenia obywatela Ukrainy,
• tłumaczenie przysięgłe aktu urodzenia na język polski,
• kopia paszportu,
• dokumenty dotyczące przyszłego małżonka,
• dokumenty dotyczące wcześniejszych małżeństw, jeżeli któraś ze stron wcześniej pozostawała w związku małżeńskim,
• dokument potwierdzający prawomocność wcześniejszego rozwodu, jeżeli jest wymagany w konkretnej sytuacji.

Czy potrzebne jest zaświadczenie z Konsulatu Ukrainy?

Można spotkać się z informacją, że obywatel Ukrainy powinien uzyskać zaświadczenie z Konsulatu Ukrainy potwierdzające, że Ukraina nie wydaje dokumentu wymaganego przez polski USC.

Nie jest to dokument, który uznaję za bezwzględnie obowiązkowy w każdej sprawie. Sądy prowadzą obecnie wiele tego rodzaju postępowań i kwestia braku odpowiedniego ukraińskiego dokumentu jest im znana.

Z drugiej strony w konkretnej sprawie przedłożenie dodatkowego dokumentu może ułatwić postępowanie dowodowe. Dlatego potrzebę jego uzyskania oceniam indywidualnie.

Ile kosztuje wniosek do sądu?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł. Do kosztów całej procedury mogą dojść również tłumaczenia przysięgłe, uzyskanie dodatkowych dokumentów, ewentualne koszty tłumacza podczas rozprawy oraz wynagrodzenie pełnomocnika.

Ile trwa zgoda sądu na ślub z Ukrainką w 2026 roku?

Czas postępowania zależy od konkretnego sądu, referatu, obłożenia sądu, sytuacji przyszłych małżonków oraz kompletności złożonego wniosku.

W praktyce widzę rozstrzygnięcia w przedziale od około 3 miesięcy do nawet roku. Średnio warto przygotować się na około 6 miesięcy postępowania.

Z praktyki kancelarii: prowadziłam również postępowania, w których udało się uzyskać korzystne postanowienie w około miesiąc od złożenia wniosku. Nie oznacza to, że taki termin można zagwarantować. Pokazuje natomiast, jak duże znaczenie może mieć właściwe przygotowanie sprawy od samego początku.

Czy można przyspieszyć sprawę o zgodę na ślub z Ukrainką?

Nie istnieje procedura gwarantująca rozpoznanie takiej sprawy w określonym terminie. Można jednak zrobić bardzo dużo, żeby samemu nie spowodować jej przedłużenia: skierować wniosek do właściwego sądu, od początku złożyć komplet dokumentów, przygotować prawidłowe tłumaczenia, wyjaśnić sytuację dotyczącą wcześniejszych małżeństw, prawidłowo sformułować wnioski dowodowe i szybko odpowiadać na wezwania sądu.

Jeżeli istnieją wyjątkowe okoliczności życiowe – np. poważny stan zdrowia, ciąża, zbliżający się poród lub inna rzeczywiście pilna sytuacja – można zwrócić się do sądu o pilne rozpoznanie sprawy i odpowiednio taki wniosek uzasadnić. Sąd nie jest nim związany.

Czy można uzyskać zgodę na ślub bez rozprawy?

Tak, jest to możliwe, ale nie można tego zagwarantować.

Sąd może uznać, że zgromadzone dokumenty i przedstawione dowody pozwalają na rozstrzygnięcie sprawy bez przeprowadzania klasycznej rozprawy. Może jednak również uznać, że chce wysłuchać przyszłych małżonków albo wyjaśnić dodatkowe okoliczności.

Z praktyki kancelarii: przygotowując sprawę, staram się przedstawić sądowi już w pierwszym piśmie możliwie pełny materiał. Im mniej wątpliwości pozostaje do wyjaśnienia, tym mniejsze ryzyko dodatkowych czynności wydłużających postępowanie.

Czy rozprawa może odbyć się online?

Takie rozprawy występują w praktyce. Sposób przeprowadzenia rozprawy zależy jednak od decyzji sądu. W odpowiednio uzasadnionej sytuacji można zwrócić się o możliwość udziału zdalnego, szczególnie gdy osobiste stawiennictwo wiązałoby się ze znacznymi trudnościami.

7 błędów, przez które zgoda na ślub z Ukrainką trwa dłużej

1. Wniosek został złożony do niewłaściwego sądu.
2. Brakuje tłumaczeń dokumentów.
3. Nie wyjaśniono wcześniejszego małżeństwa.
4. Brakuje dokumentu potwierdzającego prawomocność rozwodu.
5. Rozwód został przeprowadzony na Ukrainie w szczególnej procedurze.
6. Wniosek zawiera braki formalne albo dowodowe.
7. Procedura została rozpoczęta zbyt późno.

Moja rada praktyczna: nie rezerwowałabym terminu ślubu zakładając, że sąd „na pewno zdąży”. W tych sprawach nie można zagwarantować konkretnego terminu rozpoznania.

Ślub z Ukrainką po rozwodzie – na co uważać?

Jeżeli obywatel Ukrainy pozostawał wcześniej w związku małżeńskim, trzeba prawidłowo wykazać jego ustanie. Jeżeli rozwód został przeprowadzony przed sądem, konieczne będzie przedstawienie odpowiednich dokumentów potwierdzających rozwód i jego prawomocność.

Inaczej może wyglądać sytuacja, jeżeli małżeństwo zostało rozwiązane w Ukrainie w procedurze administracyjnej. W takim przypadku przed skierowaniem wniosku dotyczącego kolejnego ślubu trzeba sprawdzić, czy zagraniczny rozwód może zostać wykorzystany w Polsce bez dodatkowej procedury, czy też konieczne będą dalsze czynności.

Sprawdź również:

• Rozwód Ukraińców w Polsce – czy mogą to zrobić na terytorium Polski?
• Czy po rozwodzie dziecko zawsze zostaje przy matce?

Rozwód był w Polsce – czy Ukrainka nadal musi iść do sądu przed kolejnym ślubem?

Tak, jeżeli nadal jest obywatelką Ukrainy i nie może przedstawić dokumentu wymaganego przez art. 79 Prawa o aktach stanu cywilnego.

Prawomocny wyrok polskiego sądu potwierdza, że wcześniejsze małżeństwo zostało rozwiązane. Nie zastępuje jednak dokumentu potwierdzającego możliwość zawarcia kolejnego małżeństwa zgodnie z właściwym prawem.

Co zrobić po otrzymaniu postanowienia sądu?

Samo wydanie korzystnego postanowienia przez sąd jeszcze nie wystarcza. Postanowienie musi się uprawomocnić.

Następnie należy uzyskać dokument potwierdzający jego prawomocność. Dopiero prawomocnym postanowieniem można skutecznie posłużyć się przy dalszych formalnościach w Urzędzie Stanu Cywilnego.

Czy Ukrainiec, który nie mieszka w Polsce, może przeprowadzić sprawę przed polskim sądem?

Brak miejsca zamieszkania w Polsce nie oznacza automatycznie, że zawarcie małżeństwa w Polsce jest niemożliwe. Sytuacja komplikuje jednak przede wszystkim kwestię ustalenia właściwości polskiego sądu.

Dlatego w przypadku osoby mieszkającej za granicą najpierw ustalam, który polski sąd może rozpoznać sprawę, a dopiero później przygotowuję wniosek.

Zgoda sądu na ślub z Ukrainką w Warszawie – ile się czeka?

Prowadzę tego rodzaju postępowania również przed warszawskimi sądami.

Nie istnieje jeden „warszawski termin” uzyskania postanowienia. Czas rozpoznania sprawy zależy od konkretnego sądu, referatu, aktualnego obłożenia i sytuacji stron.

Dlatego nie obiecuję klientom uzyskania zgody w określonej liczbie tygodni. Mogę natomiast zadbać o to, żeby po stronie wnioskodawcy nie powstały niepotrzebne opóźnienia.

Przeczytaj także wywiad, którego udzieliłam portalowi „Prawo i gospodarka”: Ślub z obywatelem Ukrainy w Polsce – na najważniejsze pytania odpowiada adw. Aleksandra Przecherska-Baranowska

Czy można samemu złożyć wniosek o zgodę sądu na ślub?

Tak. W tego rodzaju postępowaniu nie ma obowiązku korzystania z pomocy adwokata.

Problem w praktyce najczęściej nie polega jednak na samym napisaniu wniosku. Trzeba prawidłowo ustalić sąd, dokumenty, tłumaczenia, sposób wykazania ustania wcześniejszego małżeństwa oraz potrzebne dowody.

Dobrze przygotowany wniosek nie daje gwarancji szybkiego rozpoznania sprawy, ale pozwala wyeliminować wiele przyczyn opóźnień leżących po stronie wnioskodawcy.

Karta pobytu dla Ukrainki po ślubie z Polakiem

Czy po ślubie Ukrainka automatycznie dostanie kartę pobytu?

Nie. Samo zawarcie małżeństwa z obywatelem Polski nie oznacza automatycznego otrzymania karty pobytu. Małżeństwo może stanowić podstawę do ubiegania się o odpowiednie zezwolenie pobytowe, ale jest to odrębna procedura administracyjna. Karta pobytu jest dokumentem, który potwierdza udzielone zezwolenie – najpierw trzeba więc uzyskać samo zezwolenie.

Jak uzyskać kartę pobytu po ślubie z obywatelem Polski?

Podstawą jest najczęściej zezwolenie na pobyt czasowy udzielane cudzoziemcowi pozostającemu w związku małżeńskim z obywatelem polskim (art. 158 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach). Zezwolenie udzielane jest na okres do 3 lat, a po jego udzieleniu cudzoziemiec otrzymuje kartę pobytu.

Wniosek składa się do wojewody właściwego ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca. W dniu złożenia wniosku cudzoziemiec musi przebywać w Polsce legalnie. Najczęściej potrzebne są:

• formularz wniosku,
• ważny paszport,
• aktualne fotografie,
• odpis aktu małżeństwa z polskiego USC (a przy ślubie zawartym za granicą – odpis polskiego aktu małżeństwa sporządzonego w wyniku transkrypcji),
• dokumenty potwierdzające wspólne miejsce zamieszkania,
• potwierdzenie uiszczenia opłaty skarbowej.

Wojewoda nie bada wyłącznie tego, czy małżeństwo zostało zawarte. Może sprawdzać, czy małżonkowie rzeczywiście tworzą wspólnotę i czy małżeństwo nie zostało zawarte w celu obejścia przepisów o cudzoziemcach. W praktyce może to oznaczać przesłuchanie małżonków albo kontrolę w miejscu zamieszkania.

Jeżeli wniosek zostanie złożony w czasie legalnego pobytu i nie ma braków formalnych, w paszporcie umieszcza się stempel potwierdzający jego złożenie. Co do zasady pozwala on legalnie przebywać w Polsce do czasu zakończenia postępowania, ale nie daje swobody podróżowania po strefie Schengen.

Pobyt Ukrainki po ślubie a status UKR

Wiele obywatelek i obywateli Ukrainy przebywa w Polsce na podstawie przepisów szczególnych związanych z wojną (tzw. specustawa, status UKR). Ta ścieżka rządzi się odrębnymi zasadami, które w ostatnich latach były wielokrotnie zmieniane – również w zakresie możliwości ubiegania się o inne zezwolenia pobytowe.

Dlatego przed złożeniem wniosku o kartę pobytu na podstawie małżeństwa warto sprawdzić aktualny stan przepisów i świadomie wybrać podstawę pobytu. Od tego wyboru mogą zależeć dalsze uprawnienia cudzoziemca w Polsce.

Czy po ślubie z Polakiem Ukrainka może pracować w Polsce?

Sytuacja zależy między innymi od podstawy pobytu cudzoziemca. Cudzoziemiec, który uzyskał zezwolenie na pobyt czasowy w związku z małżeństwem z obywatelem polskim, co do zasady może pracować w Polsce bez odrębnego zezwolenia na pracę. Po ślubie warto jednak osobno zweryfikować aktualną sytuację pobytową – szczególnie w okresie oczekiwania na decyzję wojewody.

Pobyt stały po ślubie z Polakiem

Po kilku latach małżeństwa można ubiegać się o zezwolenie na pobyt stały. Co do zasady małżeństwo z obywatelem polskim musi trwać co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku, a cudzoziemiec bezpośrednio przed jego złożeniem musi przebywać w Polsce nieprzerwanie co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem. Zezwolenie na pobyt stały udzielane jest na czas nieoznaczony.

Czy ślub z Polakiem daje obywatelstwo polskie?

Nie. Małżeństwo z obywatelem Polski nie powoduje automatycznego nabycia polskiego obywatelstwa. Może mieć znaczenie dla późniejszej procedury uzyskania obywatelstwa, ale jest to odrębne postępowanie wymagające spełnienia dodatkowych warunków – m.in. dotyczących pobytu w Polsce i znajomości języka polskiego. Warunki warto sprawdzić bezpośrednio przed złożeniem wniosku, bo przepisy w tym zakresie bywają zmieniane.

Czy rozwód wpływa na prawo pobytu Ukrainki w Polsce?

Tak, może. Zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z małżeństwem jest powiązane z celem pobytu. Jeżeli małżeństwo ustaje – a często już wtedy, gdy małżonkowie przestają wspólnie mieszkać – wojewoda może wszcząć postępowanie o cofnięcie zezwolenia z uwagi na to, że ustał cel, w którym zostało udzielone.

Rozwód nie oznacza jednak automatycznej utraty prawa do pobytu. Przepisy przewidują w określonych sytuacjach możliwość uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy mimo rozwodu lub separacji – np. gdy małżeństwo trwało odpowiednio długo, a cudzoziemiec przebywał w Polsce na podstawie zezwolenia udzielonego w związku z małżeństwem, albo gdy w rodzinie dochodziło do przemocy. Znaczenie mogą mieć też inne podstawy pobytu, np. praca, studia czy działalność gospodarcza.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która ma już zezwolenie na pobyt stały – sam rozwód co do zasady nie powoduje jego utraty, o ile małżeństwo nie zostało zawarte w celu obejścia przepisów.

Moja rada praktyczna: jeżeli pobyt w Polsce opiera się na małżeństwie, a planujesz rozwód, nie czekaj na wyrok. Sprawę rozwodową i sytuację pobytową warto planować równolegle.

Dziecko Polaka i Ukrainki – obywatelstwo, dokumenty i prawa rodziców

Dziecko Polaka i Ukrainki może mieć związki prawne z oboma państwami – od obywatelstwa i dokumentów po prawa i obowiązki rodziców. W rodzinach polsko-ukraińskich szczególnego znaczenia nabierają również kwestie miejsca zamieszkania dziecka, wyjazdów za granicę i właściwości sądu.

Jakie obywatelstwo ma dziecko Polaka i Ukrainki?

Dziecko nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa przez urodzenie, jeżeli co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim – niezależnie od tego, czy urodzi się w Polsce, czy za granicą.

Prawo ukraińskie również przyznaje obywatelstwo z urodzenia dziecku, którego rodzic jest obywatelem Ukrainy. Przez lata Ukraina formalnie opierała się na zasadzie jednego obywatelstwa – nie uznawała obcego obywatelstwa swoich obywateli, a dobrowolne przyjęcie innego obywatelstwa przez osobę dorosłą mogło prowadzić do utraty ukraińskiego. Od stycznia 2026 r. obowiązuje jednak ukraińska ustawa o wielokrotnym obywatelstwie, a Polska znalazła się na pierwszej liście państw, których obywatelstwo można łączyć z ukraińskim. Dziecko Polaka i Ukrainki może więc mieć jednocześnie obywatelstwo polskie i ukraińskie.

Każde z państw traktuje jednak takie dziecko na swoim terytorium wyłącznie jako własnego obywatela. Dla polskich sądów i urzędów dziecko jest obywatelem Polski – ma wobec Rzeczypospolitej Polskiej takie same prawa i obowiązki jak osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie. Na Ukrainie będzie z kolei traktowane wyłącznie jako obywatel Ukrainy. Ma to znaczenie np. przy wyjazdach dziecka i dokumentach wymaganych na granicy.

Urodzenie dziecka przez Ukrainkę w Polsce – najważniejsze formalności

Urodzenie dziecka zgłasza się w Urzędzie Stanu Cywilnego właściwym dla miejsca urodzenia w terminie 21 dni od sporządzenia karty urodzenia. Zgłoszenia może dokonać każde z rodziców – osobiście w USC albo elektronicznie.

Jeżeli rodzice są małżeństwem, działa domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki – nie trzeba więc uznawać ojcostwa. Nazwisko dziecka wynika z oświadczeń złożonych przy zawarciu małżeństwa. Po sporządzeniu aktu urodzenia dziecko otrzymuje numer PESEL.

Dokumenty dziecka urodzonego w rodzinie polsko-ukraińskiej

Najczęściej będą to:

• polski akt urodzenia – warto od razu zamówić także odpis wielojęzyczny, przydatny za granicą,
• numer PESEL,
• polski dowód osobisty lub paszport,
• dokumenty ukraińskie – jeżeli rodzice chcą potwierdzić ukraińskie obywatelstwo dziecka, formalności załatwia się za pośrednictwem ukraińskiej placówki konsularnej.

Wydanie polskiego paszportu dla dziecka wymaga co do zasady zgody obojga rodziców, którym przysługuje władza rodzicielska. Jeżeli jedno z nich odmawia, zgodę może zastąpić sąd opiekuńczy. To często pierwszy moment, w którym w rodzinie polsko-ukraińskiej pojawia się temat wyjazdów dziecka za granicę.

Dziecko polskiego ojca i ukraińskiej matki – prawa rodziców

Obywatelstwo rodziców nie różnicuje ich praw wobec dziecka. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, a o istotnych sprawach dziecka – takich jak miejsce zamieszkania, wybór szkoły, poważne leczenie czy przeprowadzka za granicę – rodzice decydują wspólnie. Jeżeli nie mogą się porozumieć, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Nie ma zasady, że dziecko „należy” do rodzica tej samej narodowości albo do matki. Sąd, rozstrzygając o władzy rodzicielskiej, miejscu zamieszkania czy kontaktach, kieruje się dobrem dziecka. Więcej piszę o tym w artykule: Czy po rozwodzie dziecko zawsze zostaje przy matce?.

Jak ustalić miejsce zamieszkania dziecka, gdy rodzice są różnych narodowości?

Jeżeli rodzice mieszkają razem, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania rodziców. Gdy żyją osobno – miejsce zamieszkania tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. W razie sporu o miejscu zamieszkania dziecka decyduje sąd – w wyroku rozwodowym albo w odrębnym postępowaniu przed sądem opiekuńczym.

W sprawach międzynarodowych trzeba jeszcze ustalić, który sąd w ogóle może się sprawą zająć. Co do zasady decyduje miejsce zwykłego pobytu dziecka, czyli miejsce, w którym dziecko faktycznie żyje: chodzi do przedszkola lub szkoły, ma lekarza, przyjaciół, codzienne życie. W relacjach polsko-ukraińskich zastosowanie ma w tym zakresie m.in. Konwencja haska z 1996 r. o ochronie dzieci. Jeżeli dziecko mieszka w Polsce, sprawę co do zasady rozpozna polski sąd – bez względu na to, że jedno z rodziców jest obywatelem Ukrainy.

Moja rada praktyczna: nie zmieniaj miejsca pobytu dziecka jednostronnie, „na próbę”. Wyjazd bez zgody drugiego rodzica rodzi ryzyko postępowania o powrót dziecka i komplikuje każdą kolejną sprawę rodzinną.

Powrót Ukrainki na Ukrainę – co z dzieckiem?

Powrót rodzica na Ukrainę wraz z dzieckiem może wiązać się z koniecznością uzyskania zgody drugiego rodzica albo sądu. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim to, czy wyjazd jest krótkotrwały, czy ma prowadzić do zmiany miejsca zamieszkania dziecka, a także jego bezpieczeństwo i możliwość utrzymania kontaktu z obojgiem rodziców.

Czy matka może wyjechać z dzieckiem na Ukrainę bez zgody ojca?

Jeżeli oboje rodzice mają pełnię władzy rodzicielskiej – nie, jeśli wyjazd ma oznaczać zmianę miejsca zamieszkania dziecka. Przeprowadzka dziecka za granicę jest istotną sprawą dziecka, o której rodzice decydują wspólnie. Brak zgody drugiego rodzica nie oznacza jednak, że wyjazd jest niemożliwy – oznacza, że potrzebne jest orzeczenie sądu.

Ta sama zasada dotyczy ojca. Obywatelstwo i płeć rodzica nie mają tu znaczenia.

Inaczej może być, jeżeli władza rodzicielska drugiego rodzica została ograniczona, zawieszona albo odebrana. Zawsze trzeba jednak sprawdzić dokładną treść orzeczenia – ograniczenie władzy rodzicielskiej nie zawsze oznacza utratę prawa do współdecydowania o wyjeździe dziecka.

Zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę – kiedy jest potrzebna?

Trzeba odróżnić przeprowadzkę od krótkiego wyjazdu, np. na wakacje czy do dziadków:

• Wyjazd na stałe lub długotrwały pobyt za granicą – wymaga zgody drugiego rodzica albo zgody sądu.
• Wyjazd krótkotrwały – ocena zależy od okoliczności: celu, długości i kraju. Przy wyjeździe na Ukrainę w czasie wojny trzeba liczyć się z tym, że nawet krótki pobyt może zostać uznany za istotną sprawę dziecka ze względu na kwestie bezpieczeństwa.
• Paszport dla dziecka – zgoda obojga rodziców albo sądu.

Sama kontrola graniczna nie przesądza o legalności wyjazdu. To, że przy przekraczaniu granicy nikt nie zażądał zgody drugiego rodzica, nie oznacza, że wyjazd był zgodny z prawem rodzinnym.

Moja rada praktyczna: zgodę na wyjazd warto przygotować na piśmie – z określeniem celu, miejsca pobytu i terminu powrotu dziecka – najlepiej z notarialnie poświadczonym podpisem. Przy wyjeździe z Ukrainy obowiązują przepisy ukraińskie, które warto sprawdzić przed podróżą.

Ukrainka chce wrócić z Polski na Ukrainę – jak uzyskać zgodę sądu?

Jeżeli ojciec nie zgadza się na przeprowadzkę, matka może złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o rozstrzygnięcie o istotnych sprawach dziecka, czyli o wyrażenie zgody na zmianę miejsca zamieszkania dziecka i jego wyjazd na Ukrainę. Kwestia ta może pojawić się również w sprawie rozwodowej.

Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka. Znaczenie mają m.in.:

• bezpieczeństwo w miejscu, do którego dziecko ma wyjechać,
• warunki mieszkaniowe, szkoła lub przedszkole, opieka zdrowotna,
• więź dziecka z każdym z rodziców,
• realna możliwość utrzymania kontaktów z rodzicem, który zostaje w Polsce,
• dotychczasowy tryb życia dziecka,
• zdanie dziecka, jeżeli pozwala na to jego rozwój i stopień dojrzałości.

W przypadku Ukrainy szczególne znaczenie ma sytuacja bezpieczeństwa w konkretnym regionie. Wniosek powinien odpowiadać na te wątpliwości konkretnie: gdzie dziecko będzie mieszkać, do jakiej placówki będzie chodzić i jak będą wyglądać jego kontakty z drugim rodzicem – np. dłuższe pobyty w wakacje i ferie, kontakty online, podział kosztów podróży.

Dziecko w Polsce, matka na Ukrainie – jak wygląda sytuacja prawna?

Wyjazd rodzica bez dziecka nie pozbawia go władzy rodzicielskiej ani prawa do kontaktów. Nadal współdecyduje o istotnych sprawach dziecka, a jeżeli kontakty są utrudniane, może wystąpić do sądu o ich uregulowanie. Jeżeli dziecko ma miejsce zwykłego pobytu w Polsce, sprawa co do zasady toczy się przed polskim sądem.

Przy dużej odległości sąd może ustalić kontakty w formie dłuższych pobytów, np. wakacyjnych, spotkań w Polsce, a także porozumiewania się na odległość – telefonicznie i przez komunikatory wideo.

Wyjazd nie zmienia obowiązku alimentacyjnego. Rodzic, który wyjechał, nadal musi przyczyniać się do utrzymania dziecka. Dochodzenie alimentów od osoby mieszkającej na Ukrainie jest możliwe, ale wymaga wykorzystania procedur międzynarodowych.

Wyjazd ojca – Ukraińca na Ukrainę a kontakty z dzieckiem

Dopóki na Ukrainie obowiązują związane ze stanem wojennym ograniczenia wyjazdu mężczyzn w wieku poborowym, powrót ojca na Ukrainę może w praktyce oznaczać, że nie będzie mógł przyjeżdżać do dziecka do Polski. To okoliczność, którą warto przemyśleć przed wyjazdem i uwzględnić przy ustalaniu kontaktów.

Wywiezienie lub zatrzymanie dziecka za granicą bez zgody rodzica

Wywiezienie dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych, zwłaszcza gdy narusza jego prawa do współdecydowania o miejscu pobytu dziecka. W takich sytuacjach zastosowanie może mieć Konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę.

Czy rodzic może wywieźć dziecko z Polski bez zgody drugiego rodzica?

Nie, jeżeli narusza to prawa drugiego rodzica do współdecydowania o miejscu pobytu dziecka. Wywiezienie dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica lub sądu – albo niepowrócenie z dzieckiem po uzgodnionym wyjeździe, np. po wakacjach – może zostać uznane za bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka w rozumieniu Konwencji haskiej z 25 października 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Konwencja obowiązuje w Polsce i na Ukrainie i dotyczy dzieci, które nie ukończyły 16 lat.

Wyjazd dziecka na Ukrainę bez zgody ojca – konsekwencje prawne

Rodzic, który wywozi dziecko bez zgody, musi liczyć się przede wszystkim z:

• postępowaniem o nakazanie powrotu dziecka do państwa, w którym dotychczas mieszkało,
• negatywną oceną swojej postawy w dalszych sprawach o władzę rodzicielską, miejsce zamieszkania dziecka i kontakty – sąd bierze pod uwagę, czy rodzic respektuje więź dziecka z drugim rodzicem.

Tak samo oceniana jest sytuacja ojca, który wywozi dziecko albo zatrzymuje je za granicą bez zgody matki.

Bezprawne zatrzymanie dziecka za granicą – co może zrobić rodzic?

• Działaj szybko. Jeżeli wniosek o powrót zostanie złożony przed upływem roku od uprowadzenia lub zatrzymania dziecka, sąd co do zasady nakazuje jego powrót. Po upływie roku może odmówić, jeżeli dziecko przystosowało się do nowego środowiska.
• Złóż wniosek o powrót dziecka – za pośrednictwem polskiego organu centralnego, którym jest Minister Sprawiedliwości, albo bezpośrednio do organu centralnego lub sądu w państwie, w którym przebywa dziecko.
• Zabezpiecz dowody – dokumenty potwierdzające, gdzie dziecko dotychczas mieszkało (przedszkole, szkoła, lekarz), korespondencję z drugim rodzicem dotyczącą wyjazdu, ewentualną zgodę na wyjazd czasowy z terminem powrotu.
• Uporządkuj sytuację dziecka w Polsce – w zależności od okoliczności warto rozważyć wniosek do polskiego sądu o uregulowanie władzy rodzicielskiej lub miejsca zamieszkania dziecka.

Sąd państwa, do którego dziecko zostało wywiezione, nie rozstrzyga, z którym rodzicem dziecko powinno mieszkać. Bada, czy doszło do bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania i czy dziecko ma wrócić. Odmowa powrotu jest możliwa tylko wyjątkowo – m.in. gdy powrót naraziłby dziecko na poważne niebezpieczeństwo fizyczne lub psychiczne albo gdy sprzeciwia się mu dziecko, które osiągnęło odpowiedni wiek i stopień dojrzałości. W sprawach dotyczących powrotu dziecka na Ukrainę argument związany z sytuacją bezpieczeństwa pojawia się bardzo często i zawsze wymaga indywidualnej oceny.

Jeżeli dziecko zostało przywiezione do Polski, sprawę o jego wydanie na podstawie Konwencji haskiej rozpoznaje Sąd Okręgowy w Warszawie.

Moja rada praktyczna: jeżeli obawiasz się, że drugi rodzic może wywieźć dziecko albo nie wrócić z nim z wakacji, nie czekaj, aż do tego dojdzie. Sytuację dziecka można uregulować w sądzie wcześniej, a przed każdym wyjazdem warto mieć na piśmie ustalenia dotyczące celu i terminu powrotu.

Najczęściej zadawane pytania – ślub, pobyt i dziecko w rodzinie polsko-ukraińskiej

Nie wiesz od czego zacząć? Przeczytaj odpowiedzi do najczęściej zadawanych pytań.

Czy obywatel Ukrainy może wziąć ślub w Polsce?

Tak. Musi jednak spełnić wymagania polskiego prawa dotyczące dokumentów potrzebnych do zawarcia małżeństwa.

Czy przed ślubem z Ukrainką zawsze trzeba iść do sądu?

Jeżeli obywatel Ukrainy nie może przedstawić dokumentu potwierdzającego możliwość zawarcia małżeństwa zgodnie z właściwym prawem, konieczne jest uzyskanie zwolnienia z obowiązku przedstawienia tego dokumentu.

Ile kosztuje wniosek do sądu?

Opłata sądowa wynosi 100 zł. Dodatkowo mogą pojawić się koszty tłumaczeń, uzyskania dokumentów oraz ewentualnej pomocy prawnej.

Ile trwa sprawa o zgodę na ślub z Ukrainką?

Czas jest bardzo różny. W praktyce spotykam postępowania trwające od około 3 miesięcy do nawet roku, choć zdarzają się również sprawy zakończone znacznie szybciej.

Czy można dostać zgodę w miesiąc?

Jest to możliwe – prowadziłam takie sprawy – ale nie można tego zagwarantować.

Czy można przyspieszyć sprawę?

Nie istnieje gwarantowana szybka ścieżka. Można natomiast uniknąć wielu opóźnień poprzez prawidłowe przygotowanie kompletnego wniosku.

Czy trzeba pojawić się na rozprawie?

Nie zawsze. O tym, czy konieczne jest wysłuchanie stron, decyduje sąd.

Czy sprawa może zakończyć się bez rozprawy?

Tak, jest to możliwe, jeżeli sąd uzna zgromadzony materiał za wystarczający do wydania postanowienia.

Czy rozprawa może odbyć się online?

Jest to możliwe, ale decyzję podejmuje sąd.

Czy potrzebuję zaświadczenia z Konsulatu Ukrainy?

Nie traktuję go jako dokumentu bezwzględnie obowiązkowego w każdej sprawie. Celowość jego uzyskania warto ocenić w konkretnej sytuacji.

Czy po otrzymaniu postanowienia mogę od razu iść do USC?

Trzeba jeszcze poczekać na prawomocność postanowienia i uzyskać odpowiedni dokument potwierdzający prawomocność.

Czy rozwiedziona Ukrainka może wziąć ślub w Polsce?

Tak. Konieczne jest jednak prawidłowe udokumentowanie ustania wcześniejszego małżeństwa.

Czy ta procedura dotyczy tylko Ukraińców?

Nie. Może dotyczyć również obywateli innych państw, jeżeli uzyskanie wymaganego dokumentu napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Czy po ślubie z Polakiem Ukrainka dostanie kartę pobytu?

Nie automatycznie. Małżeństwo z obywatelem polskim może być podstawą do uzyskania zezwolenia na pobyt czasowy, a później – po spełnieniu warunków – na pobyt stały. Wniosek składa się do wojewody.

Czy rozwód oznacza utratę karty pobytu?

Nie automatycznie, ale może prowadzić do cofnięcia zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z małżeństwem. Warto wcześniej sprawdzić, czy możliwa jest inna podstawa pobytu.

Jakie obywatelstwo ma dziecko Polaka i Ukrainki?

Dziecko nabywa obywatelstwo polskie przez urodzenie. Może mieć równocześnie obywatelstwo ukraińskie – od 2026 r. ukraińskie przepisy dopuszczają łączenie obywatelstwa ukraińskiego z polskim.

Czy matka może wyjechać z dzieckiem na Ukrainę bez zgody ojca?

Na stałe – nie, jeżeli ojciec ma władzę rodzicielską. Potrzebna jest zgoda ojca albo orzeczenie sądu.

Co zrobić, gdy drugi rodzic wywiózł dziecko za granicę?

Działać szybko. Można złożyć wniosek o powrót dziecka na podstawie Konwencji haskiej – najlepiej przed upływem roku od wywiezienia lub zatrzymania dziecka.

Pomoc adwokata – ślub z Ukrainką lub Ukraińcem i sprawy rodzinne

Prowadzę postępowania dotyczące zwolnienia obywateli Ukrainy i innych cudzoziemców z obowiązku przedstawienia dokumentu potrzebnego do zawarcia małżeństwa w Polsce.

W ramach prowadzenia sprawy mogę:

• przeanalizować sytuację przyszłych małżonków,
• ustalić właściwy sąd,
• przygotować dokładną listę wymaganych dokumentów,
• zweryfikować dokumenty zagraniczne,
• wskazać wymagane tłumaczenia,
• przygotować i złożyć wniosek,
• reprezentować w postępowaniu sądowym,
• przygotować dodatkowe pisma wymagane w toku sprawy,
• przeprowadzić sprawę do uzyskania prawomocnego postanowienia potrzebnego w USC.

Pomagam również rodzinom polsko-ukraińskim na kolejnych etapach – w sprawach o miejsce zamieszkania dziecka, zgodę sądu na wyjazd dziecka za granicę, władzę rodzicielską, kontakty, alimenty i rozwód, a także w sprawach o powrót dziecka wywiezionego lub zatrzymanego za granicą bez zgody rodzica.

Jeżeli planujesz ślub z Ukrainką lub Ukraińcem, warto rozpocząć procedurę odpowiednio wcześnie – szczególnie jeśli macie już wybraną datę ślubu.

Zapraszam do kontaktu,

Aleksandra Przecherska-Baranowska
adwokat

***

Czy dziecko zawsze zostaje przy matce?

Dziecko już nie zawsze pozostaje przy matce. Coraz częściej po rozwodzie lub rozstaniu partnerów z nieformalnego związku to ojcowie starają się o uzyskanie opieki na dzieckiem.

Jak wynika ze statystyk sądy coraz częściej te opiekę przyznają ojcom. Z mojego doświadczenia w praktyce sądowej mogę powiedzieć, że decyzja o tym, z którym z rodziców zamieszka dziecko zależy od kilku czynników/ kwestii… [Czytaj dalej…]

***

Konkubinat czy małżeństwo?

Wiele osób mnie pyta, czy nie lepiej byłoby dla nich, gdyby pozostawali w wolnym związku, zamiast zawierania małżeństwa. Niektórzy bowiem w jakiś sposób boją się zobowiązań małżeńskich, inni zaś uważają, że ślub nie jest im do niczego potrzebny.

Nie wiem, na jak Ty podchodzisz do dylematu – ślub czy nie – ale na pewno przyda Ci moje podsumowanie praw, jakie mają partnerzy w związku konkubenckim… [Czytaj dalej …]