Czy żona odpowiada za kredyt męża? Zgoda małżonka

Czy żona odpowiada za kredyt męża, jeśli wyraziła zgodę? Zgoda małżonka a majątek wspólny.

Podpisujesz w aplikacji bankowej krótkie oświadczenie: „wyrażam zgodę na zaciągnięcie zobowiązania przez mojego męża”. Nie otrzymujesz pieniędzy, nie negocjujesz umowy i nie jesteś wskazana jako kredytobiorca. Możesz więc uznać, że to wyłącznie formalność wymagana przez bank.

Dopiero gdy mąż przestaje spłacać raty, pojawia się najważniejsze pytanie:

Czy bank może teraz żądać ode mnie spłaty kredytu?

Sama zgoda nie czyni żony współkredytobiorcą ani osobistym dłużnikiem banku. Może jednak pozwolić bankowi na prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków.

Choć w artykule posługuję się przykładem kredytu zaciąganego przez męża, identyczne zasady obowiązują, gdy kredytobiorcą jest żona, a zgodę wyraża mąż.

Zgoda na kredyt to nie to samo co podpisanie umowy kredytowej

W jednej z analizowanych przeze mnie spraw żona zaakceptowała elektronicznie zgodę na zaciągnięcie przez męża pożyczki oraz ustanowienie zabezpieczenia jej spłaty. Jednocześnie dokument jednoznacznie wskazywał, że kredytobiorcą jest wyłącznie mąż. Bank zaznaczał także, że żona nie jest stroną umowy.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Dlatego przed zaakceptowaniem dokumentu nie wystarczy przeczytać jego nagłówka. Trzeba sprawdzić, w jakim charakterze małżonek go podpisuje.

Co właściwie oznacza zgoda małżonka na kredyt?

Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli jeden z małżonków zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego.

Oznacza to, że zgoda żony rozszerza zakres majątku, do którego może sięgnąć bank. Nie powoduje jednak automatycznie, że żona staje się osobistym dłużnikiem odpowiadającym całym swoim majątkiem.

Dług zaciągnął mąż, ale żona zgodziła się, aby jego spłata mogła być egzekwowana również z majątku wspólnego.

Z jakiego majątku bank może dochodzić spłaty?

Jeżeli kredyt został zaciągnięty za udokumentowaną zgodą żony, bank może kierować egzekucję przede wszystkim do:

• majątku osobistego męża;
• jego wynagrodzenia i innych dochodów;
• oszczędności należących do majątku wspólnego;
• samochodu kupionego w czasie trwania małżeństwa;
• mieszkania lub domu należącego do majątku wspólnego;
• innych rzeczy i praw nabytych w trakcie trwania wspólności majątkowej.

Do majątku wspólnego zalicza się co do zasady przedmioty nabyte podczas małżeństwa przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Należą do niego również pobrane wynagrodzenia za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

Nie ma przy tym znaczenia, że samochód faktycznie użytkuje wyłącznie żona albo że to przede wszystkim z jej wynagrodzenia finansowano zakup mieszkania. Jeżeli dany składnik należy do majątku wspólnego, zgoda na zobowiązanie może otworzyć wierzycielowi drogę do egzekucji również z tego składnika.

Czy bank może zająć wspólne mieszkanie?

Tak, jest to możliwe, jeżeli mieszkanie należy do majątku wspólnego, a bank uzyska odpowiedni tytuł wykonawczy pozwalający na prowadzenie egzekucji także z majątku wspólnego.

Sama zgoda nie oznacza oczywiście, że bank od razu może sprzedać mieszkanie. Najpierw musi dojść do wymagalności długu, uzyskania tytułu egzekucyjnego, nadania mu odpowiedniej klauzuli wykonalności i wszczęcia egzekucji.

Na podstawie art. 787 Kodeksu postępowania cywilnego wierzyciel może uzyskać klauzulę wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika, z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością. Wierzyciel musi wykazać dokumentem, że zobowiązanie powstało z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka.

Właśnie dlatego banki tak często wymagają podpisania osobnego formularza zgody. Nie jest to dokument pozbawiony znaczenia. Może później stanowić podstawowy dowód w postępowaniu dotyczącym egzekucji z majątku wspólnego.

Czy bank może sięgnąć do majątku osobistego żony?

Co do zasady nie, jeżeli żona jedynie wyraziła zgodę na kredyt i nie została współkredytobiorcą, poręczycielem ani stroną dodatkowego zabezpieczenia.

Do majątku osobistego żony mogą należeć w szczególności:

• rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej;
• spadek otrzymany wyłącznie przez żonę;
• darowizna dokonana wyłącznie na jej rzecz;
• przedmioty nabyte w zamian za składniki jej majątku osobistego;
• inne prawa i świadczenia wymienione w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przykładowo, mieszkanie odziedziczone przez żonę po rodzicach zasadniczo nie staje się majątkiem wspólnym tylko dlatego, że małżonkowie pozostają we wspólności ustawowej. Sama zgoda na kredyt męża nie powinna więc pozwalać bankowi na egzekucję z takiego mieszkania.

Inaczej będzie jednak, jeżeli żona ustanowiła na tej nieruchomości hipotekę albo zaciągnęła wobec banku odrębne zobowiązanie.

Czy zgoda oznacza poręczenie kredytu?

Nie.

Zgoda małżonka i poręczenie to dwie różne czynności.

Osoba udzielająca poręczenia zobowiązuje się wobec wierzyciela, że wykona zobowiązanie, jeżeli nie zrobi tego dłużnik. Poręczyciel staje się więc osobistym dłużnikiem i może odpowiadać własnym majątkiem.

Małżonek, który jedynie zgadza się na zaciągnięcie zobowiązania, nie składa takiego przyrzeczenia. Akceptuje natomiast możliwość zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego.

Dlatego w każdym przypadku trzeba sprawdzić, czy pod nazwą „zgoda małżonka” nie znajdują się dodatkowe oświadczenia o:

• poręczeniu;
• przystąpieniu do długu;
• poddaniu się egzekucji;
• ustanowieniu hipoteki, zastawu lub innego zabezpieczenia.

Czy brak zgody oznacza, że majątek wspólny jest całkowicie bezpieczny?

Nie zawsze.

Jeżeli mąż zaciągnął zobowiązanie bez zgody żony, wierzyciel zasadniczo nie może prowadzić egzekucji z całego majątku wspólnego na podstawie art. 41 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Może jednak dochodzić zapłaty między innymi z:

• majątku osobistego męża;
• jego wynagrodzenia za pracę;
• dochodów uzyskiwanych przez niego z innej działalności zarobkowej;
• korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy;
• składników przedsiębiorstwa wchodzącego do majątku wspólnego, jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.

Brak podpisu żony nie oznacza więc, że zobowiązanie nie będzie miało żadnego wpływu na sytuację finansową rodziny.

Wyjątek: zobowiązania dotyczące zwykłych potrzeb rodziny

Oddzielne zasady dotyczą zobowiązań zaciąganych w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Za takie zobowiązania małżonkowie mogą odpowiadać solidarnie, nawet jeśli umowę zawarł tylko jeden z nich. Podstawę stanowi art. 30 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Może chodzić przykładowo o typowe, bieżące wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie oznacza to jednak, że każdy kredyt zaciągnięty przez jednego małżonka automatycznie jest zobowiązaniem służącym zaspokajaniu zwykłych potrzeb rodziny.

Duży kredyt konsumpcyjny, kredyt inwestycyjny czy zobowiązanie związane z indywidualnymi wydatkami jednego małżonka wymagają odrębnej oceny.

Czy rozwód albo intercyza uwolni żonę od skutków udzielonej zgody?

Nie automatycznie.

Rozwód nie powoduje wygaśnięcia kredytu ani unieważnienia wcześniej udzielonej zgody. Nie można również zakładać, że podpisanie intercyzy już po zaciągnięciu długu natychmiast uniemożliwi wierzycielowi egzekucję.

Przepisy przewidują, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie zawsze stanowi przeszkodę do uzyskania klauzuli i prowadzenia egzekucji do składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy nie podpisano. Małżonkowie mogą jednak korzystać z odpowiednich środków obrony, jeżeli umowa majątkowa była skuteczna wobec wierzyciela.

Po rozwodzie albo ustanowieniu rozdzielności majątkowej trzeba sprawdzić w szczególności:

• kiedy zaciągnięto zobowiązanie;
• kiedy ustała wspólność majątkowa;
• czy wierzyciel wiedział o rozdzielności i jej rodzaju;
• czy majątek został już podzielony;
• jaki tytuł wykonawczy posiada wierzyciel;
• jakie dokładnie oświadczenia podpisał drugi małżonek.

Samo szybkie przeprowadzenie podziału majątku nie zawsze rozwiązuje problem. W określonych sytuacjach wierzyciel może również kwestionować czynności dokonane z jego pokrzywdzeniem.

Czy można cofnąć zgodę na kredyt małżonka?

Jeżeli umowa kredytowa nie została jeszcze zawarta, małżonek, który zmienił zdanie, powinien jak najszybciej przekazać bankowi jednoznaczne oświadczenie o cofnięciu zgody i zachować dowód jego doręczenia.

Po zawarciu umowy nie można natomiast zakładać, że jednostronne cofnięcie zgody automatycznie pozbawi bank praw, które powstały w chwili zaciągnięcia zobowiązania.

Sytuacja może być jeszcze bardziej skomplikowana, gdy formularz przewiduje, że zgoda obejmuje późniejsze zmiany warunków umowy albo ustanowienie dodatkowych zabezpieczeń. Wtedy konieczna jest analiza dokładnej treści dokumentu.

Co sprawdzić przed podpisaniem zgody na kredyt męża lub żony?

Przed zaakceptowaniem dokumentu warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

1. Jaka jest całkowita wysokość zobowiązania wraz z kosztami?
2. Czy podpisuję tylko zgodę, czy również poręczenie albo przystąpienie do długu?
3. Jakie zabezpieczenia mają zostać ustanowione?
4. Czy zgoda obejmuje późniejsze zmiany kwoty, terminu albo oprocentowania?
5. Czy kredyt ma służyć rodzinie, firmie małżonka czy jego indywidualnym wydatkom?
6. Jakie wartościowe składniki należą obecnie do naszego majątku wspólnego?
7. Czy planujemy rozwód, separację albo ustanowienie rozdzielności majątkowej?

Warto również pobrać i zachować kopię zaakceptowanego dokumentu. Kliknięcie zgody w aplikacji bankowej może mieć równie realne konsekwencje jak podpisanie papierowego formularza.

Czy żona odpowiada za kredyt męża? Podsumowanie

Jeżeli żona jedynie wyraziła zgodę na kredyt zaciągnięty przez męża:

• nie staje się automatycznie współkredytobiorcą;
• nie odpowiada co do zasady swoim majątkiem osobistym;
• może jednak ponosić odpowiedzialność ograniczoną do majątku wspólnego;
• bank może próbować skierować egzekucję do wspólnych oszczędności, samochodu, mieszkania lub innych wspólnych składników;
• rozwód ani późniejsza intercyza nie usuwają automatycznie skutków wcześniej udzielonej zgody.

Największym błędem jest potraktowanie formularza zgody jako nic nieznaczącej formalności. Zanim go podpiszesz, sprawdź nie tylko wysokość kredytu, ale również zakres swojej odpowiedzialności i wszystkie ustanawiane zabezpieczenia.

Każdy dokument bankowy może zostać sformułowany inaczej. Dlatego ocena odpowiedzialności wymaga sprawdzenia zarówno formularza zgody, jak i samej umowy kredytowej oraz dokumentów zabezpieczeń.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Nie wiesz od czego zacząć? Przeczytaj odpowiedzi do najczęściej zadawanych pytań.

Czy żona musi spłacać kredyt męża?

Nie zawsze. Jeżeli nie jest współkredytobiorcą ani poręczycielem, nie odpowiada co do zasady osobiście za kredyt. Jej zgoda może jednak umożliwić bankowi egzekucję z majątku wspólnego.

Czy zgoda żony na kredyt męża oznacza zgodę na zajęcie mieszkania?

Jeżeli mieszkanie należy do majątku wspólnego, zgoda może pozwolić wierzycielowi na prowadzenie z niego egzekucji po uzyskaniu odpowiedniego tytułu wykonawczego.

Czy bank może zająć mieszkanie odziedziczone przez żonę?

Co do zasady nie, ponieważ odziedziczone mieszkanie należy zazwyczaj do majątku osobistego żony. Inaczej może być, gdy żona ustanowiła na nim hipotekę lub inne zabezpieczenie.

Czy kredyt zaciągnięty bez zgody żony jest ważny?

Tak. Brak zgody żony najczęściej nie powoduje nieważności samej umowy kredytowej. Ogranicza natomiast zakres majątku, z którego wierzyciel może dochodzić spłaty.

Czy intercyza podpisana po kredycie ochroni majątek?

Nie zawsze. Późniejsze ustanowienie rozdzielności majątkowej nie powoduje automatycznego wygaśnięcia uprawnień wierzyciela.

Czy żona może dostać pozew, mimo że nie podpisała umowy kredytu?

Wierzyciel może podejmować czynności procesowe zmierzające do uzyskania możliwości egzekucji z majątku wspólnego. Nie oznacza to jednak automatycznie nieograniczonej odpowiedzialności osobistej żony.

          Aleksandra Przecherska-Baranowska
          adwokat

Zdjęcia: Jakub Zerdzicki, Towfiqu barbhuiya 

***

Podstawy prawne i przydatne materiały:

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy – w szczególności art. 30, 33 i 41
• Kodeks postępowania cywilnego – w szczególności art. 787 i 787²
• Artykuł na blogu: Co to jest intercyza?
• Artykuł na blogu: Rozwód a mieszkanie kupione przed ślubem
• Artykuł na blogu: Podział majątku w trakcie rozwodu.

***

Rozwód a podział majątku: co z mieszkaniem kupionym przed ślubem?

Rozwód to nie tylko koniec relacji osobistej, ale również szereg praktycznych problemów – w tym rozliczenie majątku małżonków. Wiele osób pyta: „Czy mieszkanie, które kupiłem/am przed ślubem, będzie musiało zostać podzielone?”.

Poniżej wyjaśniamy, kiedy mieszkanie sprzed ślubu pozostaje majątkiem osobistym, a kiedy może być uwzględnione przy podziale majątku po rozwodzie [Czytaj dalej…]